شتاب‌زدگى در قرائت وحى ، منتقل گردد به توبيخ نسبت به دوست داشتن دنياى زودگذر و بى توجهى به آخرت . » « 1 » اين سخن زمخشرى ، تعليلى عجيب‌تر است ! امام فخر رازى از قفّال « 2 » اين چنين نقل كرده است : « « لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ » خطاب به پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نيست ، بلكه خطاب به انسانِ ياد شده در اين آيه است : « يُنَبَّؤُا الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَ أَخَّرَ » « 3 » ؛ بنابراين آيهء پيش گفته « 4 » ، حالت انسانى را بيان مىكند كه در حال شنيدن كارهاى زشتش است ؛ بدين سان كه نامهء عملش بر وى عرضه شده ، به او گفته مىشود : « اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً » « 5 » ( نامه‌ات را بخوان ، كافى است كه امروز خودت حساب‌رس خود باشى . ) هنگامى كه انسان شروع به خواندان مىكند ، از شدت ترس و سرعت خواندن ، زبانش به لكنت مىافتد ، از اين رو به او گفته مىشود : « لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ » ؛ زبانت را زود به حركت درنياور تا در خواندن آن بشتابى ؛ كه به حكم وعده يا حكمت ، بر ما لازم است كه اعمال تو را گرد آوريم و بر تو بخوانيم ، پس هنگامى كه آن را بر تو برخوانديم ، از خواندن آن پيروى كن ؛ بدين گونه كه اعتراف كن آن كارها را انجام داده‌اى ؛ سپس بيان امر آن و شرح مراتب عقوبت آن بر ماست . نتيجهء تفسير اين آيه ، آن است كه خداى تعالى همهء كارهاى كافر را به تفصيل ، بر او مىخواند و اين خود ، سخت‌ترين تهديد در دنيا و ترساننده‌ترين چيز در آخرت است . » قفّال گويد : « اين ، وجهى نيكوست و عقل آن را ردّ نمىكند ؛ هرچند در روايات

--> ( 1 ) . كشّاف ، ج 4 ، ص 662 . ( 2 ) . ابوبكر ، عبداللَّه بن احمد بن عبداللَّه ، معروف به قفّال مروزى ، فقيه شافعى . او فقيه وحافظ يگانهء عصر خودبود و آثارش در مذهب امام شافعى در معاصران وى ، بى نظير است . نگاشته‌هايش ، همگى ، نيكو و استدلال‌هايش پذيرفتنى است . گروهى از بزرگان علما ، از جمله شيخ ابو محمد جوينى ، پدر امام الحرمين ، نزد وى شاگردى كردند . او در سال 417 ، در سن نود سالگى درگذشت . ( ابن خلّكان ، ج 3 ، ص 46 ) . ( 3 ) . قيامت ( 75 ) 13 : « در آن روز ، انسان را از آن‌چه پيش يا پس فرستاده است ، آگاه مىكنند . » ( 4 ) . « لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ » . ( 5 ) . اسراء ( 17 ) 14 .